Δευτέρα, 21 Ιουνίου 2010

21 Ιουνίου Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής

Ορισμοί για τη Μουσική έχουν αποδοθεί ποικίλως και διαφόρως. Κατά τους εθνομουσικολόγους και τους κοινωνιολόγους της μουσικής η Μουσική θεωρείται ως "ήχος οργανωμένος με ανθρώπινο τρόπο". Η Δυτική Μουσική συχνά ορίζεται ως η Τέχνη και η Επιστήμη που ασχολείται με τους ήχους. Ο διαχωρισμός αυτός της Θεωρίας και της πράξης καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα από τους αρχαίους Έλληνες. Αρχικά με τον όρο Μουσική εννοούσαν την Ποίηση, το Μέλος και το Χορό, ως μια αδιάσπαστη ενότητα τεχνών η οποία καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα στο Θέατρο, ενώ τη θεωρία της Μουσικής εξέφραζε ο κλάδος της Αρμονικής. Ο διαχωρισμός αυτός υιοθετήθηκε και καλλιεργήθηκε από τον δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό. Έτσι σήμερα μπορούμε να πούμε ότι η μουσική ως Τέχνη, έρχεται να καλύψει την ανάγκη του ανθρώπου να εκφράσει με τους ήχους, τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις ψυχικές του καταστάσεις.
Μουσική στην Αρχαιότητα
Η μουσική έχει αναφερθεί και ως η Απολλώνια Τέχνη, ως εκείνη που οι εννέα Μούσες επέλεξαν να φέρει το όνομά τους. Καθ' αυτή την έννοια, η μουσική διέφερε σημασιολογικά της σημερινής χρήσης του όρου, και περιελάμβανε το σύνολο των τεχνών που βρίσκονταν υπό την προστασία των Μουσών. Κυρίως όμως, με τον όρο Μουσική, κατά την αρχαϊκή και κλασική εποχή, οι Έλληνες, εννοούσαν τον μουσικά προκαθορισμένο στίχο, όπως εμφανιζόταν στα διάφορα ποιητικά είδη και κυρίως στη λυρική ποίηση. Με τη σημερινή σημασία του όρου, η ενότητα μουσικής και λόγου άρχισε να κλονίζεται κατά το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. και σε αυτό συνέτειναν διάφοροι παράγοντες όπως η εισαγωγή καινοτομιών στη σύνθεση του μέλους, η εκτεταμένη ανάπτυξη της δεξιοτεχνικής οργανικής εκτέλεσης, οι μεταβολές στον τρόπο εκφοράς της γλώσσας και η μετέπειτα απώλεια της προσωδίας της.
Ως Επιστήμη, η Μουσική εξετάζει την προέλευση, την παραγωγή, τη διάταξη, το ύψος, τη διάρκεια, την ένταση και τη χροιά των ήχων, όπως και τη μεταξύ τους σύνδεση. Σε αυτόν τον τομέα, ως ξεχωριστές επιστήμες αναπτύχθηκαν η Μορφολογία, η Μουσικολογία, η Εθνομουσικολογία, η Ιστορία της Μουσικής και η Ακουστική.
Υπό τις ως άνω θεωρήσεις τα ηχητικά στοιχεία, γίνονται μουσική, μόνον χάρη στην οργάνωσή τους από κάποιον άνθρωπο, ο οποίος κάποιες φορές θεωρείται από το περιβάλλον του ως προικισμένος με ειδικά προσόντα και γνώση, για να αποφασίσει ως προς την οργάνωση κάποιων συγκεκριμένων ή μη ήχων που θα επιλέξει, μέσα σε ένα δεδομένο χρονικό διάστημα. Ο τρόπος με τον οποίον οργανώνει ο άνθρωπος το ηχητικό υλικό, ούτως ώστε να παράξει μουσική, εξαρτάται από την αλληλεπίδρασή του με το φυσικό, κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, από φυσικόυς νόμους όπως η συμμετρία, η περιοδικότητα, η επανάληψη, η ταλάντευση, η ηχώ, και πιθανόν από ποικίλους άλλους αστάθμητους παράγοντες.
Η Μουσική χρονολογεί και εξελίσσει την ιστορία της ως παράλληλη μ' εκείνη της Γλώσσας, κατ' ουσίαν ως παράλληλη με την ανθρώπινη εξέλιξη. Καθώς ο έναρθρος λόγος ως ηχητικό μέσο δεν δύναται να αποδώσει το φάσμα των αποχρώσεων των υποκειμενικών, προσωπικών ανθρώπινων σκέψεων και συναισθημάτων ο άνθρωπος ανέπτυξε ένα νέο ηχητικό μέσο έκφρασης: τον Μουσικό Λόγο. Καθώς η Γλώσσα χρησιμοποιείται στην έκφραση παραστάσεων και εννοιών, στην ονομασία των πραγμάτων, έτσι και η Μουσική, αποδεικνύεται ως απαραίτητη ανάγκη της ζωής στη διερμηνεία της ανθρώπινης ύπαρξη στο σύνολο των εκφάνσεών της.
Στην δυτική Ευρώπη, η μουσική εξελίχθηκε από τη Μονοφωνία ως την Πολυφωνία και την Ομοφωνία, από την εξάρτησή της στο ποιητικό -κυρίως θρησκευτικού αρχικά περιεχομένου - κείμενο, έως την ανεξαρτητοποίηση της από τη γλώσσα μέσω της Ενόργανης Μουσικής, από τις πρώτες προσπάθειες για δημιουργία ενός ορθολογικού συστήματος σημειογραφίας από τον Βοήθιο, κατά τον 5ο αιώνα μέχρι την Τονική Μουσική και από εκεί στην Ατονικότητα στις αρχές του 20ου αιώνα. Στον δυτικοευρωπαϊκό χώρο επινοήθηκε επίσης και τελειοποιήθηκε σειρά από συστήματα Μουσικής Σύνθεσης, όπως η Αντίστιξη ή Κοντραπούντο, η Φούγκα, η Αρμονία, ο Δωδεκαφθογγισμός ή Σειραϊσμός.
Η στενή σχέση που είχε και διατηρεί ο άνθρωπος με τη μουσική επιβεβαιώνεται από το πλήθος καταγεγραμμένων ιστορικά συνθέσεων που εκφράζουν την κάθε περίσταση της ζωής: θρησκευτικοί ύμνοι, χοροί, τραγούδια φυσιολατρικού περιεχομένου, μοιρολόγια, νανουρίσματα, εμβατήρια, πολιτικά τραγούδια, τραγούδια της τάβλας, του γλεντιού, αναφερόμενα στις χαρές και στις λύπες από τη γέννηση ως το θάνατο του ανθρώπου, έως μνημειώδη παγκόσμια έργα υψηλής διανοητικής σύλληψης. Την αξία της Μουσικής αντελήφθησαν και εξύμνησαν μεγαλοφυΐες του πνεύματος όπως ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας, ο Πυθαγόρας, ο Ρομαίν Ρολλάν, ο Καρτέσιος, ο Γκαίτε, ο Μπετόβεν, ο Βάγκνερ, ο Στραβίνσκι κ.α., καθώς φυσικά και οι λαοί μέσω της παραδοσιακής τους τραγουδοποιείας. Ενώ προαπαιτείται η κατάκτηση ειδικών γνώσεων προκειμένου να μελετηθεί, να αναλυθεί και, κατ' επέκταση, να κατανοηθεί ένα μουσικό έργο, εντούτοις, το μόνο που χρειάζεται για την αισθητική απόλαυσή της είναι η διάθεση για ακρόασή του. Η τέρψη αυτή που εξάγει ο ακροατής από το μουσικό έργο εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από τον μουσικό και ευρύτερο καλλιτεχνικό πολιτισμό της ιδιαίτερης καταγωγής και διαμονής του καθώς και από τα μουσικά ύφη και είδη με τα οποία είναι προσωπικά εξοικειωμένος. Δύο ακροατές με διαφορετικό μουσικό και πολιτισμικό υπόβαθρο, επί παραδείγματι ένας Γερμανός και ένας Ινδός, θεωρείται δύσκολο να εξάγουν τα ίδια αισθητικά συμπεράσματα ακούγοντας την 9η Συμφωνία του Μπετόβεν ή μια ινδική ράγκα.
Η Μουσική δεν ανήκει στους "ειδικούς" καθώς είναι μια πανανθρώπινη, παγκόσμια, διαχρονική πολιτισμική αξία και το ίδιο ισχύει για τα πνευματικά έργα, που μας χάρισαν οι πιο προικισμένοι από τους δημιουργούς και ερμηνευτές της: αποτελούν κληρονομιά μας και ανήκουν στο σύνολο της ανθρωπότητας, στον κάθε ένα από εμάς. Κάθε άνθρωπος μπορεί και δικαιούται να αναπτύξει το μουσικό του αισθητήριο αρκεί, εμπιστευόμενος τις αισθήσεις του, να στρέψει το ενδιαφέρον του και να αφιερώσει τον απαιτούμενο χρόνο και διάθεση να ακούσει συγκεντρωμένος μια απ' τις σπουδαιότερες κατακτήσεις της ανθρώπινης εξέλιξης, τη Μουσική.
Από την αρχαιότητα έχουν σωθεί ελάχιστα στοιχεία σχετικά με τη μουσική.

Μεσαίωνας και εφεύρεση της γραμμικής μουσικής σημειογραφίας

Καθώς οι περισσότεροι αρχαίοι μουσικοί πολιτισμοί δεν προέβαιναν σε εκτεταμένη χρήση μουσικής σημειογραφίας και η όποια γνώση των αρχαίων συστημάτων σημειογραφίας χάθηκε με το χρόνο, η ανθρωπότητα εισάγεται στο μεσαίωνα γνωρίζοντας ελάχιστα, κυρίως σε θεωρητικό επίπεδο, για την αρχαία μουσική, Στη Δυτική Ευρώπη ανθίζει η θρησκευτική (χριστιανική) μουσική, με τη μορφή ύμνων.
Τον ενδέκατο αιώνα, ο Γκουίντο ντ' Αρέτσο (Guido d'Arezzo 995 - 1050 μΧ), Βενεδικτίνος μοναχός καθιέρωσε ένα σύστημα καταγραφής της μουσικής, βασιζόμενο σε οριζόντιες γραμμές και τετράγωνα σύμβολα τα οποία σημείωναν τη σχέση της εκάστοτε νότας με μια κεντρική. Το σύστημα αυτό θεωρείται ως ο πρόδρομος του πενταγράμμου που επικρατεί στη Δυτική και στην παγκόσμια μουσική σημειογραφία μέχρι σήμερα.

Η αρχαιότερη ηχογράφηση στον κόσμο

Το 2008 έγινε γνωστό ότι Αμερικανοί ιστορικοί εντόπισαν την αρχαιότερη ιστορική ηχογράφηση τραγουδιού στον κόσμο, του 1860, διάρκειας 10 δευτερόλεπτων. Σε αυτήν ακούγεται ένα άτομο να τραγουδάει το παιδικό τραγουδάκι "Au clair de la lune, Pierrot repondit" (Στο φως του φεγγαριού, απάντησε ο Πιερό). [1]

Μουσικά όργανα

Τα μουσικά όργανα δεν είναι απλώς τεχνικά συστήματα και διατάξεις για τη δημιουργία ήχου. Απ' τις απαρχές του ανθρώπινου γένους χρησιμοποιήθηκαν ως αναντικατάστατα μέσα για μαγεία και λατρεία, για τέχνη και ψυχαγωγία, για παιδεία και επικοινωνία. Είναι φορείς αξιών και πολιτιστικών μηνυμάτων, μάρτυρες της τεχνικής και πολιτισμικής προόδου της κάθε χωρικής και χρονικής περιόδου. Κατά την αρχαιότητα, χρησιμοποιήθηκαν μουσικά όργανα όπως η λύρα και ο αυλός που ήταν ευρύτατα διαδεδομένα με διάφορες παραλλαγές στους πολιτισμούς της ανατολικής Μεσόγειου. Αργότερα αυτά τα όργανα υιοθετούνται από τους Ρωμαίους και εξελίσσονται μέσω της επίδρασης των φυλών που κατοικούσαν βόρεια των Άλπεων αλλά και των Αράβων. Στην πορεία του χρόνου κάθε λαός έχει αναπτύξει μεγάλο αριθμό μουσικών οργάνων, από απλά τοξοειδή έγχορδα μέχρι πολύπλοκες άρπες με πεντάλ, από θαλάσσια κοχύλια έως σαξόφωνα με πλήθος από κλειδιά, μοχλούς και τάπες, από τα απλά ταμ-ταμ έως τα σύνθετα τύμπανα, κόνγκας και γκρανκάσες. Κάποια όργανα αναπτύχθηκαν και εξελίχθηκαν στη διάρκεια των αιώνων, στα πλαίσια της χρήσης τους στη συμφωνική ορχήστρα, τα ονομαζόμενα Όργανα της Ορχήστρας. Η ανθρώπινη φωνή έπαιζε επίσης αξιοσημείωτο ρόλο, και θεωρείται ως, ίσως, το πρώτο μουσικό όργανο που χρησιμοποιήθηκε από τον άνθρωπο, σε μια προσπάθεια του να μιμηθεί τον ήχο των πουλιών. Ωστόσο δε υπάρχει καμία βεβαιότητα για τους λόγους που άρχισε ο άνθρωπος να τραγουδάει και να παίζει μουσική. Κάτι τέτοιο φαίνεται να χρονολογείται από την έναρξη της γραπτής παράδοσης ίσως και προϊστορικά. Το μόνο βέβαιο είναι η πανάρχαια σχέση αλληλεπίδρασης ανθρώπινου ψυχισμού και μουσικής στη δημιουργία συναισθημάτων.
Δεδομένου ότι η βιβλιοθήκη μας χρησιμοποιεί την ελληνική εκδοχή της Wikipedia για την παροχή πληροφοριών όσον αφορά σε υλικό που δεν καλύπτεται από την συλλογή της, επιλέξαμε το λήμμα από την συγκεκριμένη πηγή για να τιμήσουμε την Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής.
Εξώφυλλα Βιβλίων για τη Μουσική από τη Συλλογή της Βιβλιοθήκης.












Εξώφυλλα Βιβλίων για τη Μουσική από τη Συλλογή της Βιβλιοθήκης.
Το παραπάνω κολάζ αποτελείται από εξώφυλλα βιβλίων της βιβλιοθήκης με θέμα τη μουσική, λεπτομέρειες για τα οποία μπορείτε να βρείτε και στην υπηρεσία LibraryThing, στην οποία έχετε πρόσβαση μέσω του blog της βιβλιοθήκης.

Δεν υπάρχουν σχόλια: