Πέμπτη, 25 Νοεμβρίου 2010

Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, με απόφασή της στις 17 Δεκεμβρίου 1999, ανακήρυξε την 25η Νοεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών για να αναδείξει ένα σημαντικό πρόβλημα με παγκόσμια διάσταση. Η Ημέρα αυτή είχε καθιερωθεί ήδη από το 1981 από γυναικείες οργανώσεις, σε ανάμνηση της φρικτής δολοφονίας των τριών αδελφών Μιραμπάλ, πολιτικών αγωνιστριών από την Δομινικανή Δημοκρατία, με διαταγή του δικτάτορα Τρουχίλο.

Στατιστικά Στοιχεία για την Ελλάδα:
Η βία κατά των γυναικών είναι κυρίως υπόθεση ενδοοικογενειακή, καθώς το 68% των γυναικών που υπέστησαν κακοποίηση είναι έγγαμες.

Το 16% των γυναικών που απευθύνθηκαν στα Συμβουλευτικά Κέντρα είναι αλλοδαπές.

Από το σύνολο των αλλοδαπών γυναικών - θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, περίπου τέσσερις στις δέκα προέρχονται από τα Βαλκάνια.

Η αντίληψη ότι η κακοποιημένη γυναίκα είναι συνήθως χαμηλού μορφωτικού επιπέδου και εισοδήματος, δεν επιβεβαιώνεται. 7 στις 10 γυναίκες - θύματα είναι δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ή και ανώτερης ή ανώτατης εκπαίδευσης. Το ίδιο ισχύει και για την οικονομική κατάσταση, καθώς 6 στις 10 γυναίκες που έχουν υποστεί κακοποίηση βρίσκονται σε μέτρια ή καλή οικονομική κατάσταση.

Περισσότεροι από τους μισούς δράστες είναι δευτεροβάθμιας ή ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης, ενώ ένας στους δέκα εκ των δραστών είναι άνεργος.

Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών
(Φωτογραφία: Paranga Images)


Σεξουαλική παρενόχληση, εκφοβισμός (bullying), ηθική παρενόχληση (mobbing), τείνουν να γίνουν η συνήθης εργασιακή καθημερινότητα για εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο, δεδομένης της σκλήρης οικονομικής πραγματικότητας που διαμορφώνεται σε αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Η ηθική παρενόχληση (mobbing) και η υποβολή ενός εργαζομένου σε ψυχολογική παρενόχληση περιλαμβάνει δράσεις συνεχών αρνητικών σχολίων ή κριτικής, απομόνωσης, διάδοσης κουτσομπολιού ή εξευτελισμού των ατόμων στα οποία αναφέρονται.

Η ηθική παρενόχληση λαμβάνει χώρα σε περιβάλλοντα που συμβάλλουν στην ανάπτυξή της. Όπως και οι ιοί, απαιτεί τις κατάλληλες συνθήκες για να αναπτυχθεί. Αυτό συνήθως περιλαμβάνει χώρους εργασίας με ανεπαρκή διοίκηση χωρίς δεξιότητες για την επίλυση διαφορών και με έλλειψη αντίληψης σχετικά με την ηθική παρενόχληση και τις συνέπειές της. Ακόμα χειρότεροι είναι οι χώροι εργασίας όπου οι διοίκηση χρησιμοποιεί εσκεμμένα τακτικές ηθικής παρενόχλησης για να απομακρύνει προσωπικό, παρά τις καταστροφικές συνέπειες που προκαλεί. Αυτό το φαινόμενο επικρατεί κυρίως σε περιόδους οικονομικής κρίσης, όπου ο εργοδότης εκφοβίζει τον εργαζόμενο, ώστε να φύγει από τη δουλειά, αντί να τον απολύσει.

Ο εκφοβισμός (bullying) στο χώρο εργασίας αποτελεί επιθετική συμπεριφορά μέσω εκδικητικών, μνησίκακων, κακόβουλων ή εξευτελιστικών προσπαθειών για να υποβιβαστεί ένα άτομο ή μια ομάδα εργαζομένων. Τέτοιες επίμονες αρνητικές επιθέσεις πάνω στην προσωπική ή επαγγελματική απόδοση είναι συνήθως απρόβλεπτες, παράλογες και άδικες.
Τα άτομα που εκφοβίζουν μειώνουν συστηματικά το άτομο-στόχο τους, για να διαβρώσουν την όποια υποστήριξη αυτό αναζητήσει αργότερα. Τα άτομα αυτά δυσφημούν το στόχο στους άλλους: τους συναδέλφους, τη διοίκηση, τους εκπροσώπους των συνδικάτων, το τμήμα ανθρωπίνου δυναμικού κ.λπ.

Η ηθική παρενόχληση αποτελεί την ευρύτερη εμπλοκή της ομάδας στον εκφοβισμό. Η διοίκηση και τα συνδικάτα αποσύρουν την υποστήριξή τους και τελικά συμμετέχουν στην επίθεση εναντίον του στόχου, με τον ίδιο ενθουσιασμό του αρχικού εκφοβιστή. Οι συνάδελφοι φοβούμενοι για τον εαυτό τους κοιτάνε από την άλλη μεριά ή συμμετέχουν ενεργά. Η ομάδα τίθεται ενάντια στο άτομο.

Η βία στην εργασία δεν πρέπει να συμβαίνει αναγκαστικά στο χώρο εργασίας. Μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε εκδήλωση της εργασίας που μπορεί να γίνει εκτός τους χώρου εργασίας, όπως σε συνέδρια, κοινωνικές εκδηλώσεις και εμπορικές εκθέσεις, ή και εντελώς εκτός δουλειάς, όπως στην περίπτωση απειλητικών τηλεφωνημάτων.

Οι επιπτώσεις του εκφοβισμού και της παρενόχλησης στην ψυχική υγεία
Έχει βρεθεί ότι η έκθεση στον εργασιακό εκφοβισμό ή/και στη σεξουαλική παρενόχληση συνδέεται με τα ακόλουθα: άγχος, κατάθλιψη, επιθετικότητα,αϋπνία, μελαγχολία και απάθεια. Επίσης, γνωστικές επιπτώσεις όπως προβλήματα συγκέντρωσης, ανασφάλεια και έλλειψη πρωτοβουλιών, μείωση ικανοποίησης στην εργασία και δέσμευσης στον οργανισμό, επικίνδυνη συμπεριφορά και αυξημένη ροπή προς τα ατυχήματα, επιβλαβείς συνήθειες π.χ. αύξηση καπνίσματος και κατανάλωσης αλκοόλ, κακή διατροφή, ελλειψη συγκέντρωσης και μείωση της αυτοπεποίθησης.
Τέλος, προσωπική απόσυρση, που συχνά οδηγεί στην κοινωνική απομόνωση, αρνητικές επιπτώσεις στην οικογενειακή και ιδιωτική ζωή και ανυπόφορη πίεση στις σχέσεις.

Μετατραυματική Διαταραχή και Στρες
Συχνά, η ηθική παρενόχληση σηματοδοτεί το τέλος της καριέρας, του γάμου, της υγεία και της ζωντάνιας του θύματος. Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις εκφοβισμού, τα θύματα έχουν διαγνωστεί με μετατραυματικό στρες/μετατραυματική νεύρωση.

Σε νορβηγική μελέτη που συνέκρινε θύματα σοβαρών περιπτώσεων εκφοβισμού και άτομα που είχαν υποστεί δραματικές καταστροφές, ένα μεγάλο ποσοστό των θυμάτων εκφοβισμού φάνηκε να υποφέρουν από συμπτώματα μετατραυματικού στρες σε μεγαλύτερο βαθμό από αυτούς που είχαν βιώσει καταστροφές.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς αυτής της μελέτης, τα μεγάλα επίπεδα άγχους που είχαν πολλά από τα θύματα του εκφοβισμού μπορούν να εξηγηθούν από την κατάρρευση των προηγούμενων υποθέσεων για τον κόσμο και τον εαυτό τους. Όπως συμβαίνει με τον εκφοβισμό, η σεξουαλική παρενόχληση έχει πρόσφατα συνδεθεί με το μετατραυματικό στρες/μετατραυματική νεύρωση.

Υπάρχουν ισχυρισμοί ότι ένας σημαντικός αριθμός αυτοκτονιών έχουν τις ρίζες τους στον εργασιακό εκφοβισμό. Δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία που να αποδεικνύουν αυτούς τους ισχυρισμούς και επιπλέον οι άνθρωποι σπάνια αυτοκτονούν για μόνο ένα λόγο. Το γεγονός ότι σε μια ευρεία Νορβηγική μελέτη μέχρι 40% των στόχων εκφοβισμού αναφέρει ότι έχουν σκεφτεί την αυτοκτονία, δείχνει τη σοβαρότητα των επιπτώσεων για τα θύματα του εκφοβισμού.

Το γυναικείο εργατικό δυναμικό
Οι γυναίκες αναλογούν στο 50% του εργατικού δυναμικού, σύμφωνα με σχετική έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στην Ελλάδα το ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο.

Σύμφωνα με στοιχεία του Συνηγόρου του Πολίτη και του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας, τα περιστατικά που καταγράφονται από αυτές τις δυο επίσημες πηγές δεν ξεπερνούν τα τρια ετησίως.
Την περίοδο 1921-1968 δημοσιεύθηκαν οκτώ σχετικές δικαστικές αποφάσεις και στο διάστημα 1997-2001 έξι. «Προφανώς η εικόνα απέχει πολύ από την πραγματική έκταση του φαινομένου», σημειώνεται σε σχετική έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη.

Η ανεξάρτητη Αρχή τονίζει ότι «τα περισσότερα περιστατικά αφορούν γυναίκες που απασχολούνται σε μικρές επιχειρήσεις των οποίων η σχέση εργασίας είναι επισφαλής». Στο δημόσιο τομέα οι καταγγελίες αφορούν και «σεξουαλική παρενόχληση που υπέστησαν εκ μέρους συναδέλφων τους, ευρισκομένων στην ίδια ιεραρχική βαθμίδα με εκείνες».

Στη μόνη επιδημιολογική έρευνα στην Ελλάδα που έγινε από το ΚΕΘΙ το 2004, το 10% των γυναικών που ερωτήθηκαν ανέφεραν προσωπική εμπειρία σεξουαλικής παρενόχλησης στο χώρο εργασίας και το 15% ανέφερε έμμεση γνώση από άλλες περιπτώσεις. Οι νεώτερες γυναίκες (16-25 ετών ) έχουν πιθανότητα να πέσουν θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης κατά 57,6%. Πολύ υψηλότερα είναι τα ποσοστά ηθικής παρενόχλησης (mobbing) και εκφοβισμού (bullying).

Η Εταιρεία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας, στο πλαίσιο έρευνας που εκπόνησε για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Δάφνη ΙΙΙ (2007-2013), διαπίστωσε ότι το 50% των εργαζομένων στην Παναττική Ενωση Καθαριστριών και Οικιακού Προσωπικού έχει υποστεί σεξουαλική παρενόχληση, εκφοβισμός (bullying), ή ηθική παρενόχληση (mobbing). Εξίσου υψηλά ποσοστά καταγράφηκαν και στις συζητήσεις που έκαναν εξειδικευμένοι ψυχίατροι-ψυχολόγοι με μέλη της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ελλάδος. Πρόκειται κυρίως για εργαζόμενες σε μικρο-μεσαίες επιχειρήσεις, στον κλάδο του εμπορίου και του τουρισμού.

Η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, επιχειρεί να αναδείξει το πρόβλημα, καθώς σε πολλές περιπτώσεις η έλλειψη επίγνωσης του από εργοδότες και εργαζόμενες, καθιστούν αδύνατη την καταγραφή και την αντιμετώπιση των περιστατικών.

Οδηγός Αντιμετώπισης της Παρενόχλησης
Η Εταιρεία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας επιμελήθηκε την έκδοση στα ελληνικά ενός πληροφοριακού οδηγού που έχει συντάξει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ψυχική Υγεία Mental Health Europe, με στόχο οι εργαζόμενες γυναίκες να αναγνωρίσουν και να αντιμετωπίσουν την βία και την παρενόχληση στο χώρο εργασίας.

Ωστόσο αποτελεί ταυτόχρονα και μια χρήσιμη πηγή για τους εργοδότες, πάνω στις καλές πρακτικές για την πρόληψη της βίας και της παρενόχλησης των γυναικών στην εργασία.

Η ελληνική νομοθεσία
Το πρόβλημα αποπειράται εν μέρει να αντιμετωπίσει ο νομοθέτης στο υπό σύνταξη νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών (στην οικογένεια, την εργασία, την κοινωνία).
Η Γενική Γραμματεία Ισότητας, έχει προτείνει την αντιστροφή του βάρους της απόδειξης (δηλαδή να μην καλείται το θύμα να αποδείξει ότι λέει την αλήθεια, αλλά να καλείται ο φερόμενος ως θύτης να αποδείξει ότι δεν έχει προβεί στο αδίκημα) να ισχύσει και για την ποινική διαδικασία.
Συγχρόνως σε περιπτώσεις διακρίσεων ή παρενόχλησης προτείνεται να παρέχεται η δυνατότητα σε νομικά πρόσωπα και ενώσεις να ασκούν οι ίδιες τα νόμιμα δικαιώματα του θύματος χωρίς να αποκλείεται η άσκηση των ίδιων δικαιωμάτων και από το θύμα.
Με αυτόν τον τρόπο τα θύματα θα μπορούν να ασκούν τα νόμιμα δικαιώματά τους χωρίς να φοβούνται αντίποινα και έτσι υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα να καταγραφεί επίσης το συμβάν.

Το μήνυμα του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Μπαν Κι-Μουν
«Καθώς εορτάζουμε τη φετινή Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών (25 Νοεμβρίου), ας αναγνωρίσουμε τις ευρείες και αυξανόμενες προσπάθειες που γίνονται για την αντιμετώπιση αυτού του σημαντικού ζητήματος. Οι οργανώσεις των γυναικών δεν είναι πλέον μόνες.
Από τη Λατινική Αμερική έως τις Ηνωμένες Πολιτείες, από την Ασία μέχρι την Αφρική, άνδρες και αγόρια, νέοι και μεγάλοι, μουσικοί, διασημότητες και προσωπικότητες του αθλητισμού, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς αλλά και οι απλοί πολίτες κάνουν περισσότερα για την προστασία των γυναικών και την ενίσχυση της χειραφέτησης και των δικαιωμάτων τους.

Η εκστρατεία κινητοποίησης Say NO-UNITE έχει καταγράψει σχεδόν 1 εκατομμύριο δράσεις της κοινωνίας των πολιτών και μεμονωμένων ατόμων σε ολόκληρο τον κόσμο. Φέτος τον Αύγουστο, στην πέμπτη Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Νεολαίας στο Μεξικό, νέοι ακτιβιστές από όλο τον κόσμο έστειλαν ένα ξεκάθαρο μήνυμα: Ήρθε η ώρα να θέσουμε τέλος στη βία κατά των γυναικών! Τα κράτη μέλη, συμμετέχουν στην προσπάθεια. Μέχρι τον Νοέμβριο του 2010, στα στοιχεία μου σχετικά με την έκταση, τη φύση και τις συνέπειες της βίας κατά των γυναικών έχουν καταχωρηθεί περισσότερο από 100 κυβερνητικές εκθέσεις.

Ο φετινός εορτασμός υπογραμμίζει τον ρόλο που η επιχειρηματική κοινότητα μπορεί να διαδραματίσει, από την εφαρμογή προγραμμάτων ανάπτυξης και την παροχή άμεσης οικονομικής στήριξης προς οργανώσεις που εργάζονται για τον τερματισμό της βίας, μέχρι την υιοθέτηση των αρχών της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Οι «Αρχές της Χειραφέτησης των Γυναικών», μια πρωτοβουλία του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ και της UNIFEM, αναγνωρίζουν το κόστος που έχει για τις επιχειρήσεις η βία κατά των γυναικών. 120 κορυφαίες εταιρείες υποστηρίζουν σήμερα τις «Αρχές». Όλο και περισσότερα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης αποκαλύπτουν τους λεγόμενους φόνους τιμής, την εμπορία γυναικών και τη σεξουαλική βία κατά την διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων και συμβάλλουν στην ενημέρωση για τα οφέλη που έχει μια κοινωνία από την χειραφέτηση των γυναικών. Πρέπει ωστόσο να γίνουν πολύ περισσότερα. Σε σπίτια, σχολεία και γραφεία, στα στρατόπεδα προσφύγων και σε συνθήκες σύγκρουσης, ο επιχειρηματικός κόσμος μπορεί να μας βοηθήσει να σταματήσουμε τις πολλές μορφές βίας που οι γυναίκες και τα κορίτσια συνεχίζουν να υφίστανται.

Η εκστρατεία μου «Ενωμένοι για τον Τερματισμό της Βίας κατά των Γυναικών» και το Δίκτυο των Ηγετών-Ανδρών που εγκαινίασα πέρυσι, έχουν δημιουργήσει μια δυναμική αποδοχής και δέσμευσης. Το μήνυμα διαδίδεται: η βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών δεν έχει θέση σε μία κοινωνία. Η ατιμωρησία για τους δράστες δεν είναι πλέον ανεκτή. Σε αυτή την Διεθνή Ημέρα, καλώ όλους -τις κυβερνήσεις, την κοινωνία των πολιτών, τις επιχειρήσεις, τους απλούς πολίτες- να αναλάβουν τις ευθύνες τους για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών.»

Δεν υπάρχουν σχόλια: