Κυριακή, 21 Οκτωβρίου 2012

Αν ο Σαίξπηρ κρατούσε iPad


(Νικόλας Ζώης TA NEA)

Οι νέες ψηφιακές λογοτεχνικές εφαρμογές στα κινητά και τις ταμπλέτες αλλάζουν εντελώς τη διαδικασία ανάγνωσης των κλασικών και σύγχρονων βιβλίων
Δεν πέρασε καλά καλά ένας χρόνος από την κυκλοφορία της νέας, ψηφιοποιημένης εκδοχής της «Ερημης χώρας» του Ελιοτ, για το iPad φυσικά, όπως προέκυψε από τη συνεργασία της εταιρείας λογισμικού Touch Press και τον οίκο Faber & Faber, και τα παραδοσιακά βρετανικά εκδοτικά μέσα ακόμη να ξεπεράσουν την ταραχή τους. Με την εν λόγω εφαρμογή, μπορείς να διαβάσεις το ποίημα σχεδόν με τον τρόπο που είχε στο μυαλό του ο συγγραφέας του ή έστω σε μια λευκή οθόνη αλλά και να ακούσεις τον Αλεκ Γκίνες, τον Τεντ Χιουζ, τον Βίγκο Μόρτενσεν ή τον ίδιο τον Ελιοτ να διαβάζουν το ποίημα. Να παρακολουθήσεις τη Φιόνα Σο να παρουσιάζει μια περφόρμανς βασισμένη στο έργο σε ένα θέατρο στην Ιρλανδία. Να μελετήσεις το αυθεντικό χειρόγραφο και την επιμέλεια που του επιφύλαξε ο Εζρα Πάουντ.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε και μια «app» για τους λάτρεις του Λεονάρντο ντα Βίντσι από την Touch Press και τη Βασιλική Συλλογή της Αγγλίας, με τον τίτλο «Ανατομία» και περιεχόμενο τα σχετικά σκίτσα του ζωγράφου. Ενόσω περιεργάζεσαι οποιοδήποτε από αυτά, μπορείς με έναν μικρό μεγεθυντικό φακό να διαβάσεις τις αραχνοειδείς και σε καθρεπτιζόμενη γραφή σημειώσεις του Ντα Βίντσι ή να απολαύσεις τα σκίτσα κάτω από ειδικό φως που αποκαλύπτει γραμμές ή λέξεις ξεθωριασμένες από τον χρόνο.
Δύο άλλες εφαρμογές που τράβηξαν τα βλέμματα την περασμένη χρονιά ήταν για παιδιά. Πρόκειται για τα «Φανταστικά ιπτάμενα βιβλία του κυρίου Λέσμορ» (Moonbot Studios) που χαρακτηρίστηκαν «μεθυστικό αμάλγαμα εικονογραφημένου βιβλίου, παιχνιδιού και κινηματογράφου, σαν να ελέγχεις τη δική σου ταινία κινουμένων σχεδίων με τα ακροδάκτυλά σου» και για το «Mr. Sandman» της γαλλικής Hocusbookus. Η εφαρμογή πάντως που πρόσφατα συζητιέται περισσότερο φαίνεται πως είναι εκείνη με τα σονέτα του Σαίξπηρ - πάλι από τη συνεργασία της Touch Press και τον οίκο Faber -  που σου δίνει τη δυνατότητα να περιεργαστείς και την έκδοση του 1609, τις σημειώσεις του συγγραφέα ή να προσθέσεις τις δικές σου, σε ένα μικρό πλαίσιο. Μπορείς επίσης να παρακολουθήσεις την απαγγελία και των 154 σονέτων από ηθοποιούς όπως ο Σάιμον Ράσελ Μπιλ, ο Ντομινίκ Στιούαρτ, η Νταϊάνα Κουίκ.
Κουρδιστό ή ψηφιακό πορτοκάλι;
Στις σύνθετες ψηφιακές εκδοχές διάσημων ποιημάτων έρχεται σε λίγες ημέρες να προστεθεί και το πρώτο μυθιστόρημα που θα δεχθεί την ψηφιακή αναβάπτιση, στα πρότυπα των «Σονέτων» και της «Ερημης χώρας». Το «Κουρδιστό πορτοκάλι» του Αντονι Μπέρτζες υποβλήθηκε στις περιποιήσεις του οίκου Heinemann και με το λογισμικό της εταιρείας Popleaf μεταμορφώθηκε σε μια ελκυστική εφαρμογή που κυκλοφορεί μαζί με τη σκληρόδετη, επετειακή έκδοση για τα πενήντα χρόνια του έργου. Πίσω από τις ηλεκτρονικές σελίδες της εφαρμογής κρύβεται μια σχεδόν λαβυρινθώδης βιβλιοθήκη, στην οποία μπορείς να ακούσεις τον Τομ Χολάντερ να σου διαβάζει ολόκληρο το βιβλίο ή τον συγγραφέα του σε ένα απόσπασμα μίας ώρας. Σε ένα βίντεο, ο συγγραφέας Μάρτιν Εϊμις μιλάει για την κρατική βία και την κοινωνική ενσωμάτωση, σε ένα άλλο ο αρχειοθέτης τού Στάνλεϊ Κιούμπρικ συζητάει για τη διασκευή του βιβλίου σε ταινία και ο συγγραφέας Μπλέικ Μόρισον εξηγεί πώς ο Μπέργκες δημιούργησε μια ολόκληρη γλώσσα, τη Nadsat, από νεανικές διαλέκτους που άκουσε στη Ρωσία. Ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να έρθει σε επαφή με το αυθεντικό χειρόγραφο του Μπέρτζες, με τις σημειώσεις του, τα σκιτσάκια του και τον εναλλακτικό επίλογο που ο συγγραφέας αποφάσισε τελικά να παραλείψει, έχοντας σημειώσει λίγο νωρίτερα «μήπως να τελειώσουμε εδώ;».
Κανένας ωστόσο δεν μπορεί να προβλέψει με σιγουριά την εξέλιξη της νέας αναγνωστικής τεχνολογίας. Ποιος εγγυάται ότι οι ταμπλέτες δεν θα αντικατασταθούν από μια συσκευή που θα συγχωνεύει κείμενα, εικόνες και ήχους και θα τα προβάλει λόγου χάρη στον αμφιβληστροειδή του ανθρώπινου ματιού; Χώρια που σε μια εφαρμογή αποφασισμένη να σε κάνει να καταλάβεις σωστά όλες τις πτυχές ενός έργου κρύβεται ίσως ο κίνδυνος του καπελώματος του κειμένου από όσα συμβαίνουν τριγύρω του, του περισπασμού που μετατοπίζει την έμφαση από το περιεχόμενο στον τρόπο απορρόφησής του, ειδικά όσο ο τελευταίος αποκτά χαρακτήρα διασκεδαστικό, ψυχαγωγικό. Δεν είναι επίσης δόκιμη η ένσταση ότι καθένας μας διαβάζει με τον απόλυτα δικό του προσωπικό τρόπο, ότι η ανάγνωση μιας «app» είναι μεν ιδιωτική αλλά όχι εξατομικευμένη αφού δεν υπάρχει η μοναδικότητα της εμπειρικής σχέσης με ένα βιβλίο (ακόμα και να το λερώσεις με καφέ ή με την άμμο της παραλίας), παρά την επέλαση της ψηφιακής ομογενοποίησης αρκετών πολιτιστικών προϊόντων; Ενδεχομένως. Ετσι κι αλλιώς, το ζητούμενο με τα τελευταία είναι αυτό που λέμε «να βλέπονται», «να ακούγονται». Ή στην προκειμένη «να διαβάζονται

Δεν υπάρχουν σχόλια: